علت کج شدن دندان ها

علت کج شدن دندان‌ها چیست؟ (بررسی ۱۰ علت اصلی)

کج شدن و نامرتبی دندان‌ها معمولاً حاصل یک علت واحد نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل در طول سال‌ها کنار هم قرار می‌گیرند. مهم‌ترین علت‌ها عبارت‌اند از:

1. اندازه فک (Jaw size): کوچک بودن فک نسبت به اندازه دندان‌ها باعث می‌شود فضا برای رویش منظم کافی نباشد. در نتیجه، دندان‌ها روی هم سوار می‌شوند، می‌چرخند یا به سمت جلو و عقب منحرف می‌شوند. سبک زندگی امروزی و رژیم غذایی نرم‌تر (کمتر جویدن) هم می‌تواند به کوچک‌تر شدن فک‌ها در نسل‌های جدید کمک کند.
2. عادات عملکردی ضعیف (Poor myofunctional habits): عادت‌هایی مثل مکیدن انگشت، فشار دادن زبان به دندان‌ها، تنفس دهانی، جویدن یک‌طرفه، گاز گرفتن لب یا ناخن، همگی نیروهای مداوم و غیرطبیعی به دندان و فک وارد می‌کنند. اگر این عادات در کودکی اصلاح نشوند، به‌مرور باعث کج شدن و جابه‌جایی دندان‌ها می‌شوند.
3. مال‌اکلوژن (Malocclusion): مال‌اکلوژن یعنی رابطه نادرست فک بالا و پایین هنگام بسته شدن دهان. این مشکل می‌تواند ارثی یا اکتسابی باشد و باعث شکل‌گیری کراس‌بایت، اوربایت، آندربایت و… شود. وقتی فک‌ها روی هم درست نمی‌نشینند، دندان‌ها برای ایجاد تماس، مسیرهای «غلط» پیدا می‌کنند و به مرور کج و نامرتب می‌شوند.
4. ژنتیک و وراثت (Genetics and heredity): شکل فک، اندازه دندان‌ها، نحوه رویش، حتی فرم لبخند تا حد زیادی به ژنتیک وابسته است. اگر والدین کجی یا به‌هم‌ریختگی دندان داشته‌اند، احتمال تکرار این وضعیت در فرزند بسیار بالاتر است؛ حتی اگر مراقبت‌ها نسبتاً خوب باشد.
5. مراقبت ضعیف از دندان (Poor dental care): پوسیدگی‌های شدید، از دست رفتن زودرس دندان‌های شیری یا دائمی، عفونت‌های لثه و مشکلات درمان‌نشده، به مرور باعث جابه‌جایی دندان‌های مجاور می‌شوند. دندان‌ها برای پر کردن فضای خالی حرکت می‌کنند و همین حرکت‌ها نامنظم، کجی و چرخش دندان‌ها را تشدید می‌کند.
6. تغذیه ضعیف (Poor nutrition): کمبود ویتامین D، کلسیم، پروتئین و مواد معدنی در دوران رشد، روی کیفیت استخوان فک و دندان‌ها اثر می‌گذارد. رژیم غذایی بسیار نرم و کم‌جویدن، رشد طبیعی فک را مختل کرده و زمینه را برای ازدحام و کجی دندان‌ها فراهم می‌کند.
7. آسیب‌دیدگی صورت (Facial injury): ضربه شدید به فک، شکستگی یا جابه‌جایی استخوان، می‌تواند محور رشد فک و رویش دندان را تغییر دهد. گاهی یک تصادف یا ضربه ورزشی در کودکی، سال‌ها بعد خود را به شکل کجی و بی‌نظمی دندان‌ها نشان می‌دهد.
8. از دست رفتن زودهنگام دندان شیری: اگر دندان شیری زودتر از زمان طبیعی کشیده شود و فضا حفظ نشود، دندان‌های مجاور به سمت آن حرکت کرده و فضای رویش دندان دائمی تنگ می‌شود؛ نتیجه، رویش کج یا نهفتگی دندان دائمی است.
9. عفونت و بیماری‌های لثه: تحلیل استخوان به‌دلیل بیماری لثه، تکیه‌گاه دندان‌ها را ضعیف می‌کند و باعث لق شدن و جابه‌جایی تدریجی دندان‌ها می‌شود؛ بنابراین در بزرگسالان، یکی از علل مهم کج شدن ثانویه دندان‌ها، مشکلات لثه است.
10. عادات فکی – بدنی (مثل وضعیت نامناسب سر و گردن): قرارگیری سر جلوتر از بدن، قوز کردن مداوم، و اختلالات عضلات گردن و فک، تعادل عضلات جونده را به هم می‌زند و در طولانی‌مدت می‌تواند روی موقعیت دندان‌ها اثر بگذارد.