یکی از پرتکرارترین دغدغههای والدین، مواجهه با پوسیدگی عمیق یا درد شدید در دندانهای شیری کودکان است؛ سؤال اصلی این است: آیا دندان شیری عصب کشی میشود؟ برخلاف دندانهای دائمی، هدف اصلی در دندانپزشکی کودکان حفظ فضای دهانی برای رویش صحیح دندان دائمی است.
این امر باعث میشود که درمانهای پالپ در دندانهای شیری با رویکردی متفاوت و محافظهکارانهتر انجام شوند. در کلینیک دندانپزشکی قدس در شهر قدس نیز، متخصصان ابتدا به دنبال راهی برای درمان پالپ و حفظ دندان تا زمان افتادن طبیعی هستند، نه لزوماً کشیدن آن. حال به بررسی این موضوع میپردازیم که تحت چه شرایطی عصب کشی دندان شیری ضرورت پیدا میکند و چه روشهای جایگزینی وجود دارد.
عصبکشی دندان شیری (پالپکتومی)
پاسخ کوتاه به این سؤال که “آیا دندان شیری عصبکشی میشود؟” بله، اما نه دقیقاً به روش دندان دائمی. در دندانپزشکی کودکان، درمان پالپ (عصب) دندان شیری عمدتاً به دو روش اصلی انجام میشود که هر کدام بسته به میزان التهاب و سلامت ریشه دندان انتخاب میگردد:
پالپوتومی (Pulpotomy) – قطع جزئی عصب
این روش رایجترین درمان برای دندان شیری است که پوسیدگی آن به پالپ رسیده اما هنوز عصب در قسمت ریشهای سالم است. هدف از پالپوتومی، حذف قسمت ملتهب و آلوده پالپ در تاج دندان (قسمتی که در معرض پوسیدگی قرار گرفته) و حفظ حیات پالپ در داخل کانالهای ریشه است.
- نحوه انجام: دندانپزشک بخش بالایی پالپ (که عصب در تاج دندان قرار دارد) را برمیدارد و با مادهای زیستسازگار (معمولاً متیلن بلو یا MTA) پانسمان میکند تا بافت سالم باقیمانده در ریشه تحریک به ترمیم شود. سپس روی دندان یک روکش (معمولاً روکش استیل یا زیرکونیا) قرار داده میشود تا از شکستگی دندان جلوگیری شود.
- زمان مناسب: زمانی که پوسیدگی عمیق است، اما دندان هنوز لق نشده، درد خود به خودی ندارد و ریشههای دندان هنوز جذب کامل نشدهاند.
پالپکتومی (Pulpectomy) – درمان کامل ریشه
پالپکتومی در دندان شیری، معادل همان عصبکشی در دندان دائمی است، اما با یک تفاوت بسیار مهم: در دندان شیری، فضای کانال ریشه با مواد قابل جذب (Resorbable Material) پر میشود. این مواد باید همراه با جذب طبیعی دندان توسط بدن (آمادهسازی برای دندان دائمی) جذب شوند.
- نحوه انجام: تمام محتویات پالپ دندان، هم در تاج و هم در ریشهها، برداشته شده، کانالها ضدعفونی و سپس با مادهای مانند زینک اکساید یوجنول (ZOE) پر میشوند.
- زمان مناسب: زمانی که پوسیدگی به حدی عمیق باشد که عصب در ناحیه ریشه نیز مرده (نکروز شده) باشد و علائمی مانند آبسه، تورم یا درد مداوم وجود داشته باشد. اگر دندان در این مرحله کشیده شود، ریسک عفونت و آسیب به دندان دائمی افزایش مییابد. بنابراین پیشنهاد میشود که در کمترین زمان ممکن فرزند خود را به کلینیک دندانپزشکی زیبایی شهر قدس برده و معاینات تخصصی انجام دهید.
چه زمانی دندان شیری عصبکشی نمیشود و باید کشیده شود؟
اگر پوسیدگی یا عفونت به حدی پیشرفت کرده باشد که:
- ریشههای دندان تقریباً جذب شده باشند (دندان بسیار لق باشد).
- بیماری پریاپیکال (عفونت استخوان اطراف ریشه) شدید باشد.
- بیمار درد غیرقابل کنترل داشته باشد و درمانهای پالپوتومی یا پالپکتومی شکست بخورند.
در این موارد، کشیدن دندان تنها راه منطقی برای رفع عفونت و جلوگیری از آسیب به جوانه دندان دائمی زیرین است و پس از آن، معمولاً از فضانگهدارنده استفاده میشود تا جای دندان از دست رفته حفظ شود.
چرا حفظ دندان شیری تا زمان افتادن طبیعی حیاتی است؟
دندانهای شیری نباید صرفاً به عنوان دندانهای موقتی نادیده گرفته شوند. آنها نقشهای ساختاری و رشدی بسیار مهمی در دهان کودک ایفا میکنند. حفظ آنها (حتی با درمانهای ریشهای مانند عصبکشی) تا زمان افتادن طبیعی، برای سلامت دهان و فک آینده کودک ضروری است.
اهمیت سه گروه اصلی دندان شیری:
- دندانهای قدامی (پیشین): زیبایی لبخند کودک و مهمتر از آن، ادای صحیح برخی حروف در تکلم. از دست دادن زودرس این دندانها میتواند منجر به لکنت یا مشکلات تلفظی شود.
- دندانهای خلفی (آسیاب کوچک): این دندانها حکم “نگهبان فضا” برای دندانهای دائمی بزرگتر را دارند که قرار است جایگزین آنها شوند.
- دندانهای آسیای بزرگ شیری:
- نقش حیاتی: این دندانها اغلب به عنوان “نگهبانان فضا” شناخته میشوند. دندان دائمی زیرین دقیقاً پشت آسیای شیری میروید. اگر آسیای شیری زودتر از موعد کشیده شود، دندانهای کناری به سمت فضای خالی متمایل میشوند. این امر منجر به کمبود فضا برای رویش دندان دائمی شده و در نهایت باعث نامرتبی دندانها (مال اکلوژن) و نیاز به ارتودنسی در آینده خواهد شد.
- عواقب کشیدن زودهنگام: در دندانپزشکی مدرن، کشیدن دندان شیری تنها در صورتی توصیه میشود که درمانهای دیگر غیرممکن باشد. کشیدن زودهنگام، به جز هزینه و درد، میتواند منجر به مشکلات مزمن جویدن، تغییر در شکل فک و نیاز به استفاده از دستگاههای پیچیده فضانگهدارنده (Space Maintainer) گردد.
علائم هشدار و زمان مراجعه فوری به دندانپزشکی برای عصب کشی دندان شیری
شناسایی زودهنگام مشکلات در دندان شیری میتواند از نیاز به درمانهای ریشهای پیچیدهتر یا کشیدن دندان جلوگیری کند. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، والدین باید فوراً کودک را برای معاینه به دندانپزشکی ببرند:
درد مداوم و خودبهخودی: این علامت نشاندهنده درگیری جدی پالپ (عصب) و احتمالاً نکروز است و نیاز به درمان ریشه یا کشیدن دارد. درد نباید با حذف محرک از بین برود.
تورم یا التهاب لثه: مشاهده هرگونه ورم یا قرمزی در اطراف دندان نشاندهنده وجود عفونت فعال یا آبسه دندانی است که ممکن است استخوان فک را درگیر کرده باشد.
حساسیت طولانیمدت به سرما و گرما: اگر درد پس از برداشتن محرک (مانند نوشیدنی سرد یا گرم) بیش از چند ثانیه ادامه یابد، این وضعیت معمولاً نشاندهنده التهاب پالپ برگشتناپذیر است و درمان عصب را الزامی میسازد.
تغییر رنگ دندان: دندانی که به طور ناگهانی تیره شده (مثلاً خاکستری یا آبی تیره شده) اغلب به دلیل خونریزی داخل پالپ و نکروز عصب است و نیازمند بررسی فوری توسط دندانپزشک است.
ایجاد حفره بسیار بزرگ: هر حفرهای که به سرعت رشد کرده یا با زبان قابل لمس و حس کردن باشد، نیازمند پر کردن فوری است تا از رسیدن پوسیدگی به عصب جلوگیری شود.
زمان مراجعه: هرگاه والدین شک به درد یا مشکل در دندانهای شیری داشتند، مراجعه به کلینیک دندانپزشکی قدس در شهر قدس یا هر مرکز دندانپزشکی معتبر جهت ارزیابی و تشخیص سریع، باید اولویت اصلی آنها باشد.
راهنمای مراقبتهای بعد از درمان ریشه (پالپکتومی/پالپوتومی)
اگر دندان شیری کودک شما تحت درمان ریشه قرار گرفته باشد، مراقبتهای صحیح پس از آن به موفقیت بلند مدت درمان و جلوگیری از عفونت مجدد کمک شایانی میکند. دندان درمان شده شیری، با وجود اینکه دیگر زنده نیست، باید تا زمان افتادن طبیعی در دهان باقی بماند.
تغذیه و مصرف دارو بعد از درمان ریشه دندان شیری
- رژیم غذایی نرم: برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول پس از درمان، بهتر است از غذاهای نرم و خنک استفاده کنید. از جویدن غذاهای سفت یا چسبناک در سمت دندان درمان شده خودداری نمایید تا فشار روی دندان و محل درمان به حداقل برسد.
- مسواک زدن ملایم: مسواک زدن ناحیه درمان شده را فراموش نکنید، اما در روز اول بسیار ملایم عمل کنید و به آرامی اطراف دندان را تمیز کنید.
- داروهای ضد درد: اگر دندانپزشک شما مسکنهایی مانند استامینوفن تجویز کرده است، دقیقاً طبق دستورالعمل و در زمانهای مشخص شده به کودک بدهید. از مصرف خودسرانه آسپرین برای کودکان اجتناب کنید، مگر با تأیید پزشک.
مراقبت از روکش دندان (در صورت نصب)
در بسیاری از موارد، پس از درمان ریشه (پالپکتومی)، دندان برای محافظت بیشتر با روکش (Stainless Steel Crown یا Zirconia Crown) پوشانده میشود.
- نظارت بر روکش: به کودک آموزش دهید که در مورد حس روکش در دهانش توجه کند. اگر روکش شل شد، افتاد یا لبههای تیز آن موجب ناراحتی دهان شد، فوراً با دندانپزشکی قدس در شهر قدس تماس بگیرید. هرگز سعی نکنید روکش افتاده را مجدداً در دهان کودک قرار دهید.
انتظارات طبیعی و زمانهای مراجعه بعدی
- تغییر رنگ طبیعی: دندانی که عصب آن خارج شده است، ممکن است در طول زمان تیرهتر (خاکستری یا زرد) شود. این تغییر رنگ معمولاً طبیعی است و به معنای شکست درمان نیست، اما باید در معاینات بعدی توسط دندانپزشک بررسی شود.
- معاینات دورهای: مهمترین بخش مراقبت، پایبندی به برنامه ویزیتهای چکاپ منظم است. دندانپزشک شما باید به صورت دورهای وضعیت ریشه درمان شده را با عکس رادیوگرافی بررسی کند تا مطمئن شود که عفونت در استخوان فک ایجاد نشده است.
- سقوط طبیعی: دندان درمان شده شیری باید تا زمان رسیدن دندان دائمی زیرین خود منتظر بماند. به هیچ وجه نباید زودتر از موعد طبیعی کشیده شود.
اهمیت اقدام به موقع و نقش کلینیک دندانپزشکی قدس
در تمام مراحل رشد دندانهای شیری، زمانبندی حرف اول را میزند. دندانهای شیری، دروازه ورود سلامت دهان و دندانهای دائمی هستند. تشخیص دندانپزشکی دیرهنگام یا به تعویق انداختن درمانهای ساده، میتواند هزینههای زمانی، جسمی و مالی بسیار سنگینی در آینده به همراه داشته باشد.
چرا مراجعه به موقع به دندانپزشکی برای عصب کشی دندان شیری مهم است؟
- جلوگیری از گسترش عفونت: عفونتهای دندانی، حتی در کودکان، پتانسیل گسترش به ساختارهای استخوانی فک یا حتی سایر نواحی بدن را دارند. مراجعه بهموقع، عفونت را در همان مرحله اولیه محدود میکند.
- حفظ فضا: همانطور که گفته شد، هر روز تأخیر در درمان یک پوسیدگی عمیق، خطر از دست دادن فضای حیاتی برای دندانهای دائمی را افزایش میدهد و احتمال ارتودنسیهای پیچیده آینده را بیشتر میکند.
- آرامش خاطر والدین: دردهای مبهم یا علائم هشداردهنده در کودکان، آسایش خانواده را مختل میکند. اقدام سریع درمانی، به سرعت این درد و نگرانی را برطرف میسازد.
تخصص و تجربه در کلینیک دندانپزشکی قدس
برای اطمینان از دریافت بهترین مراقبتهای تخصصی در زمینه دندانپزشکی کودکان و درمانهای محافظهکارانه، انتخاب مرکز درمانی مجرب اهمیت دارد. کلینیک دندانپزشکی قدس در شهر قدس با بهرهگیری از کادر متخصص و تجهیزات پیشرفته، آماده ارائه خدمات زیر در سریعترین زمان ممکن است:
- تشخیص دقیق و سریع علائم هشداردهنده.
- انجام درمانهای ریشه تخصصی (پالپوتومی و پالپکتومی) با تمرکز بر حفظ حداکثری ساختار دندان شیری.
- نصب انواع فضانگهدارندهها و ارائه راهنماییهای کامل مراقبتی پس از درمان.
بهترین زمان برای درمان دندان شیری، هنگامی است که علائم هشدار ظاهر شدهاند. برای ارزیابی و اقدام فوری، همین امروز با کلینیک دندانپزشکی قدس تماس بگیرید.
نتیجهگیری
حفظ سلامت دندانهای شیری فراتر از مسائل زیبایی است؛ این دندانها شالوده گفتار صحیح، تغذیه مناسب و مهمتر از همه، هدایتکنندههای فضا برای رویش دندانهای دائمی هستند.
تشخیص زودهنگام پوسیدگی و توجه به علائم هشدار مانند درد و تورم، کلید اصلی پیشگیری از درمانهای پیچیده و پرهزینه آینده است. درمانهای محافظهکارانه مانند پالپوتومی، فرصتی طلایی برای حفظ این دندانهای حیاتی فراهم میآورند. والدین گرامی، با مراقبت دقیق پس از درمان و پایبندی به چکاپهای دورهای، سرمایهگذاری مطمئنی روی لبخند آینده فرزندان خود انجام میدهند. در صورت بروز هرگونه نگرانی، اقدام فوری نزد دندانپزشک متخصص، بهترین تصمیم است.
پرسشهای متداول عصب کشی دندان شیری
خیر. درمانهای مدرن (مانند پالپوتومی) تحت بیحسی موضعی کامل انجام میشود و کودک در طول درمان دردی احساس نمیکند.
دندان درمان شده دقیقاً در همان زمان طبیعی مقرر برای افتادن (معمولاً بین سنین ۶ تا ۱۲ سال) خواهد افتاد و جای آن را دندان دائمی میگیرد.
بهتر است تا ۲۴ ساعت اول فقط غذاهای نرم و خنک مصرف شود و از جویدن در سمت درمان شده خودداری گردد تا روکش (در صورت نصب) محکم بماند.
تغییر رنگ به خاکستری یا زرد معمولاً به دلیل خونریزی داخلی پالپ است و اغلب طبیعی است. اما باید توسط دندانپزشک در معاینات روتین بررسی شود.
