تصور کنید شب هنگام، بعد از یک روز طولانی، در حال نخ دندان کشیدن هستید. ناگهان متوجه میشوید که نخ دندان به رنگ قرمز درآمده و لثههایتان خونریزی کردهاند. این اتفاق برای میلیونها نفر در سراسر جهان رخ میدهد و بسیاری از افراد آن را با جملاتی مثل «لثهام حساسه» یا «همیشه اینطور بوده» توجیه میکنند. اما حقیقت تلخ این است که خونریزی لثه هنگام نخ دندان کشیدن، یک علامت هشدار جدی از بدن است! این خونریزی ظاهراً کوچک میتواند نشانهای از التهاب پنهان، تجمع باکتریها یا حتی مشکلات سیستمیک بزرگتر باشد.
اگر امروز این هشدار را نادیده بگیرید، ممکن است فردا با دندانهای لق، عفونت شدید یا حتی از دست دادن دندانها مواجه شوید. در این مقاله جامع و دقیق، به طور کامل به بررسی دلایل، علائم، پیشگیری، درمان و همه جنبههای این مشکل شایع اما قابل کنترل میپردازیم تا شما بتوانید با آگاهی کامل، سلامت دهان و دندان خود را حفظ کنید.
خونریزی لثه هنگام نخ دندان چیست و چرا باید آن را جدی بگیریم؟
لثهها بافت نرم و حساسی هستند که مانند یک محافظ طبیعی، دندانها را در جای خود نگه میدارند و از ریشهها و استخوان فک محافظت میکنند. این بافت پر از عروق خونی ریز است و به همین دلیل، وقتی ملتهب یا آسیبدیده باشد، به راحتی خونریزی میکند. خونریزی هنگام نخ دندان کشیدن معمولاً به این دلیل رخ میدهد که نخ دندان پلاکهای باکتریایی انباشتهشده در خط لثه و بین دندانها را تحریک میکند.
پلاک دندانی یک لایه نازک، چسبناک و بیرنگ از باکتریها است که روزانه روی دندانها تشکیل میشود. اگر این پلاک به موقع با مسواک و نخ دندان پاک نشود، سخت شده و به جرم (تارتار) تبدیل میشود. جرم نه تنها باعث التهاب لثه میشود، بلکه سمومی تولید میکند که بافت لثه را تخریب میکنند. این فرآیند ابتدا به ژنژیویت (التهاب ساده لثه) منجر میشود و اگر درمان نشود، به پریودنتیت (بیماری پیشرفته لثه) پیشرفت میکند که در آن پاکتهای عفونی بین لثه و دندان ایجاد شده، استخوان فک تحلیل میرود و دندانها لق میشوند.
طبق آمار انجمن دندانپزشکی ایران و سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۷۰ درصد بزرگسالان ایرانی به درجاتی از بیماری لثه مبتلا هستند و خونریزی لثه یکی از شایعترین علائم اولیه آن است. این مشکل نه تنها سلامت دهان را تهدید میکند، بلکه با بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت، زایمان زودرس و حتی آرتریت روماتوئید ارتباط دارد. بنابراین، خونریزی لثه را هرگز «طبیعی» ندانید!
دلایل اصلی و دقیق خونریزی لثه هنگام استفاده از نخ دندان
دلایل این خونریزی بسیار متنوع هستند و میتوانند از عوامل ساده و روزمره تا مسائل پزشکی پیچیده را شامل شوند. در ادامه به تفصیل به هر کدام میپردازیم:
- ژنژیویت یا التهاب اولیه لثه: شایعترین دلیل در جهان. وقتی پلاک باکتریایی در خط لثه تجمع میکند، سیستم ایمنی بدن واکنش نشان میدهد و لثه متورم، قرمز و حساس میشود. نخ دندان با تماس مستقیم، این التهاب را آشکار میکند.
- تکنیک اشتباه نخ دندان کشیدن: بسیاری از افراد نخ را با فشار زیاد یا حرکات ارهای وارد فضای بین دندانی میکنند که مستقیماً باعث پارگی مویرگهای لثه میشود. همچنین، استفاده از نخ خیلی نازک برای دندانهای تنگ یا خیلی ضخیم برای فضاهای کوچک، مشکلساز است.
- شروع ناگهانی استفاده منظم از نخ دندان: اگر سالها نخ دندان نکشیدهاید و ناگهان روزانه شروع کنید، لثههای ملتهب در ابتدا خونریزی میکنند. این خونریزی معمولاً موقتی است و با ادامه استفاده صحیح، لثه قویتر شده و خونریزی پس از چند روز تا دو هفته کاملاً قطع میشود.
- جرمگیری نکردن منظم: جرم دندانی فقط با ابزارهای حرفهای دندانپزشکی برداشته میشود. وجود جرم باعث التهاب دائمی لثه شده و خونریزی را مداوم میکند.
- کمبودهای تغذیهای: کمبود ویتامین C باعث ضعف دیواره عروق و خونریزی آسان لثه میشود (مشابه علائم اولیه اسکوربی). ویتامین K برای انعقاد خون ضروری است و کمبود آن (به دلیل رژیم غذایی ضعیف یا مصرف آنتیبیوتیکهای طولانی) خونریزی را تشدید میکند. همچنین، کمبود ویتامین D و کلسیم میتواند سلامت لثه را تحت تأثیر قرار دهد.
- سیگار و دخانیات: نیکوتین عروق خونی لثه را منقبض کرده و جریان خون را کاهش میدهد. در سیگاریها، خونریزی کمتر دیده میشود، اما این یک توهم خطرناک است؛ بیماری لثه در آنها سریعتر و شدیدتر پیشرفت میکند.
- تغییرات هورمونی: در زنان، دوران بارداری (به ویژه سهماهه دوم و سوم)، قاعدگی، مصرف قرصهای ضدبارداری یا یائسگی باعث افزایش پروژسترون و استروژن میشود که لثه را حساستر میکند. ژنژیویت بارداری در ۵۰-۷۰ درصد زنان باردار دیده میشود.
- داروها: داروهای ضد انعقاد مانند آسپیرین، وارفارین، کلوپیدوگرل یا هپارین، و همچنین داروهای ضدصرع (فنیتوئین) و برخی داروهای فشار خون، خونریزی لثه را افزایش میدهند.
- بیماریهای سیستمیک: دیابت کنترلنشده باعث افزایش قند در بزاق و رشد باکتریها میشود. بیماریهای خودایمنی، لوسمی، کمبود پلاکت، HIV و حتی استرس مزمن سیستم ایمنی لثه را ضعیف میکنند.
نحوه صحیح و گامبهگام نخ دندان کشیدن برای لثههای حساس
تکنیک درست نه تنها خونریزی را کاهش میدهد، بلکه لثه را سالمتر میکند:
- ۴۰-۵۰ سانتیمتر نخ دندان بردارید و دور انگشت میانی دو دست بپیچید.
- با شست و سبابه، نخ را محکم نگه دارید (فاصله ۳-۵ سانتیمتر).
- با حرکت ملایم زیگزاگی، نخ را بین دندانها وارد کنید و هرگز فشار ناگهانی نزنید.
- در خط لثه، نخ را به شکل C دور دندان بپیچید.
- با حرکت بالا-پایین آرام، دیوارههای دندان را تمیز کنید.
- برای هر فضای بین دندانی، از بخش تمیز نخ استفاده کنید.
- اگر لثه حساس است، از نخ دندانهای مومی یا نرمتر شروع کنید.
اگر در شهر قدس هستید و نیاز به آموزش حضوری تکنیک صحیح دارید، کلینیک قدس با متخصصان مجرب آماده کمک به شماست. نوبت بگیرید و تکنیک درست را یاد بگیرید.
راههای پیشگیری جامع از خونریزی لثه
پیشگیری همیشه بهترین و کمهزینهترین راه است:
- بهداشت روزانه کامل: مسواک نرم دو بار در روز، نخ دندان روزانه، دهانشویه ضدباکتری.
- تغذیه متعادل: مصرف روزانه میوه و سبزیجات تازه، کاهش شکر و کربوهیدراتهای تصفیهشده.
- ترک عادات مضر: سیگار، قلیان، الکل زیاد و استرس مزمن.
- چکاپ منظم: جرمگیری هر ۶ ماه یک بار.
اگر علائم اولیه دارید، همین امروز به کلینیک قدس در شهر قدس مراجعه کنید تا با جرمگیری حرفهای و بررسی دقیق، مشکل را در مراحل اولیه حل کنیم.
درمانهای خانگی و حرفهای خونریزی لثه
درمانهای خانگی مؤثر:
- شستشو با آب نمک گرم
- ژل آلوئهورا موضعی برای کاهش التهاب.
- چای سبز (حاوی آنتیاکسیدانهای ضدالتهاب).
- ماساژ ملایم لثه با انگشت تمیز.
درمانهای حرفهای:
- جرمگیری فوقصوتی و بروساژ.
- درمان لیزری برای التهاب شدید.
- جراحی فلپ در موارد پیشرفته.
- تجویز آنتیبیوتیک موضعی یا خوراکی.
در کلینیک قدس، با تجهیزات مدرن و متخصصان پریودنتیست، درمانهای پیشرفته و بدون درد ارائه میشود. اگر خونریزی مداوم دارید، منتظر نمانید و نوبت بگیرید.
ابزارهای جایگزین نخ دندان برای افراد با لثههای حساس
برای افرادی که لثههای حساس دارند یا هنگام استفاده از نخ دندان معمولی خونریزی، درد یا ناراحتی تجربه میکنند، ابزارهای جایگزین متعددی وجود دارد که تمیز کردن فضای بین دندانی را آسانتر، ملایمتر و مؤثرتر میکنند. این ابزارها پلاک و باقیمانده غذا را بدون فشار مستقیم یا آسیب به لثه پاک میکنند.
واتر فلوسر (Water Flosser): محبوبترین جایگزین نخ دندان است. این دستگاه با پاشیدن پالسهای قوی آب، فضای بین دندانها و خط لثه را تمیز میکند. تماس فیزیکی ندارد، بنابراین برای لثههای ملتهب، خونریزیدار یا پس از جراحی ایدهآل است. مطالعات نشان میدهد واتر فلوسر تا ۵۰ درصد بیشتر از نخ دندان معمولی پلاک را کاهش میدهد و التهاب لثه را به طور چشمگیری کم میکند.
مسواکهای بیندندانی (Interdental Brushes): برسهای کوچک مخروطی یا استوانهای در اندازههای مختلف که مستقیماً وارد فضای بین دندانها میشوند. برای دندانهایی با فاصله بازتر بسیار مناسباند و لثه را کمتر تحریک میکنند. انتخاب اندازه صحیح مهم است تا آسیبی وارد نشود.
نخ دندانهای کمانی یا دستهدار (Floss Holders): ابزارهایی Y شکل یا دستهدار که نخ دندان را ثابت نگه میدارند. کنترل بیشتری به افراد مسن، کودکان یا کسانی که مهارت حرکتی کمتری دارند، میدهند و فشار روی لثه را کاهش میدهند.
نوار دندانی (Dental Tape): نوعی نخ دندان پهنتر، صافتر و نرمتر از نخ معمولی است. راحتتر بین دندانها لغزیده و برای لثههای حساس تحریک کمتری ایجاد میکند.
این ابزارها مکمل یکدیگر هستند و میتوانید بر اساس نیاز و توصیه دندانپزشک یکی یا چند مورد را انتخاب کنید. استفاده منظم از آنها سلامت لثه را بهبود میبخشد و از پیشرفت بیماریهای لثه جلوگیری میکند.
چه زمانی فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید؟
- خونریزی بیش از دو هفته.
- تورم شدید، درد لثه، چرک یا عقبرفتگی لثه.
- لق شدن دندانها.
- علائم سیستمیک مانند خستگی یا تب.
کلینیک قدس در شهر قدس با تیم متخصص، آماده تشخیص دقیق و درمان سریع است. سلامت لثهتان را به ما بسپارید.
جمعبندی
حالا که تا اینجا همراه ما بودید، یک حقیقت روشن پیش روی شماست: خونریزی لثه نه یک سرنوشت اجتنابناپذیر، بلکه یک زنگ خطر قابل خاموش کردن است! با چند عادت ساده روزانه، تغذیه هوشمندانه و چکاپهای بهموقع، میتوانید لثههایی محکم، دندانهایی سالم و لبخندی داشته باشید که نه تنها زیبا، بلکه نشانهای از سلامتی واقعی بدنتان باشد.
یادتان باشد: هر بار که نخ دندان میکشید و دیگر خبری از خونریزی نیست، شما یک پیروزی بزرگ بر بیماریهای پنهان به دست آوردهاید. این پیروزی کوچک، سرمایهای است برای سالهای طولانی لبخند زدن بدون نگرانی، غذا خوردن با لذت و زندگی با اعتماد به نفس.
پس همین امروز شروع کنید. لثههای سالم، دریچهای به سوی بدنی سالمتر هستند. و اگر در شهر قدس هستید، بدانید که کلینیک قدس همیشه کنار شماست تا این مسیر را با اطمینان و آرامش طی کنید. نوبت بگیرید، قدم اول را بردارید و اجازه دهید لبخندتان تا همیشه بدرخشد!
سوالات متداول درباره خونریزی لثه هنگام استفاده از نخ دندان
خیر، به هیچ وجه طبیعی نیست. تنها استثنا خونریزی خفیف و موقت در روزهای اول شروع استفاده منظم است.
به شدت نه! قطع کردن باعث تجمع بیشتر پلاک و بدتر شدن التهاب میشود. با تکنیک ملایم ادامه دهید.
اگر دلیل فقط عدم عادت باشد، ۳ تا ۱۴ روز. اگر بیشتر ادامه یافت، حتماً مشکل عمیقتری وجود دارد.
ظاهراً بله، اما این خطرناکترین حالت است چون علائم هشدار را پنهان میکند و بیماری پیشرفت میکند.
شایع است، اما باید کنترل شود. خطر زایمان زودرس را افزایش میدهد، پس حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید.
مرکبات، کیوی، توتفرنگی (ویتامین C)، اسفناج، کلم پیچ (ویتامین K)، لبنیات و ماهی (کلسیم و D).
بله، دهانشویههای حاوی کلرهگزیدین یا فلوراید (بدون الکل) التهاب را کاهش میدهند، اما جایگزین نخ دندان نیستند.
